Hiszpania jest największym producentem oliwy z oliwek na świecie. Skala produkcji, różnorodność regionów oraz znaczenie eksportu sprawiły, że kwestia oznaczeń pochodzenia stała się jednym z kluczowych elementów komunikacji jakości. W hiszpańskim systemie funkcjonują dwa główne oznaczenia: DO (Denominación de Origen) oraz PGI (Protected Geographical Indication). Choć oba wywodzą się z tego samego prawa unijnego, ich znaczenie praktyczne jest odmienne.
Podstawy prawne systemu Denominación de Origen
Zarówno DO, jak i PGI są implementacją unijnych systemów PDO i PGI, regulowanych przez przepisy UE dotyczące produktów rolnych i spożywczych. W Hiszpanii przyjęły one formy nazwowe zgodne z lokalną tradycją i strukturą administracyjną.
System Denominación de Origen jest promowany i komunikowany m.in. przez organizacje branżowe takie jak Olive Oils from Spain, które wyraźnie rozróżniają oba oznaczenia jako dwa różne narzędzia ochrony i promocji.
DO (Denominación de Origen)
Oznaczenie DO dotyczy produktów, których jakość i charakter są ściśle związane z konkretnym, ograniczonym obszarem geograficznym.
W przypadku oliwy z oliwek oznacza to, że:
- oliwki muszą pochodzić wyłącznie z określonego obszaru,
- tłoczenie odbywa się lokalnie,
- produkt końcowy podlega kontroli zgodności z regulaminem apelacji.
Każda DO posiada własny Consejo Regulador, który odpowiada za:
- określenie dopuszczalnych odmian oliwek,
- ustalenie parametrów chemicznych i sensorycznych,
- certyfikację partii spełniających wymagania.
W praktyce oznacza to, że DO chroni pochodzenie, a nie jednorodny poziom jakości. Regulaminy poszczególnych apelacji mogą się znacząco różnić pod względem rygorystyczności.
Jak to wygląda w Hiszpanii?
System DO nie jest jednolitym standardem jakościowym dla całej Hiszpanii. Każda apelacja funkcjonuje według własnych zasad, co prowadzi do dużej rozpiętości jakościowej w ramach samego oznaczenia.
Oliwa z DO:
- zawsze spełnia minimalne kryteria jakościowe dla kategorii extra virgin,
- może reprezentować bardzo różne style sensoryczne,
- nie musi być oliwą wybitną ani intensywną.
Pamiętaj, że z punktu widzenia konsumenta DO należy traktować jako informację o pochodzeniu, a nie jako gwarancję określonego profilu smakowego.
PGI (Protected Geographical Indication) – ochrona o charakterze regionalnym
Oznaczenie PGI ma zakres szerszy i mniej restrykcyjny niż DO. Oznacza związek produktu z regionem, ale nie wymaga, aby wszystkie etapy produkcji odbywały się w jednym, precyzyjnie wyznaczonym obszarze.
W przypadku oliwy PGI oznacza, że:
- produkt jest związany z danym regionem geograficznym,
- część procesu produkcyjnego może odbywać się poza ścisłym obszarem,
- regulamin dopuszcza większą elastyczność w doborze surowca.
PGI zostało w Hiszpanii zaprojektowane jako narzędzie odpowiadające dużej skali produkcji i różnorodności regionalnej, zwłaszcza w obszarach takich jak Andaluzja.
Najważniejsze hiszpańskie D.O. dla oliwy z oliwek
Według opracowania The Spanish Olive Oil with Quality Differentiated by a Protected Designation of Origin z 2023 roku Hiszpania ma 29 aktywnych DOP dla oliwy z oliwek. Najwięcej w Andaluzji, ale są też w Katalonii, Kastylii-La Manchy, Aragonii czy Nawarrze.
Kilka przykładów, które faktycznie coś znaczą:
- Baena – dużo Picuala, mocny profil, sporo bardzo solidnych oliw.
- Priego de Córdoba – jeden z najmocniejszych brandów jakościowych w Hiszpanii. Tu rzadko trafisz bubel.
- Sierra de Segura – wysokie położenie, intensywność, gorycz, pieprz.
- Siurana – Arbequina w wersji „starej szkoły”, nie mylić z globalną, wygładzoną Arbequiną pod eksport.
- Les Garrigues – bardziej rustykalnie, bardziej sucho, często ciekawiej niż się ludzie spodziewają.
Na tle danych z cytowanego opracowania widać wyraźnie, że system DO w Hiszpanii działa trochę inaczej, niż sugerowałaby to jego reputacja. Certyfikat faktycznie ma wartość – producenci uzyskują wyższe ceny, a oliwy z oznaczeniem pochodzenia dobrze radzą sobie w eksporcie – ale jednocześnie rynek nie jest w stanie wchłonąć całej produkcji spełniającej wymogi DO.
Oznacza to, że duża część oliwy, która formalnie kwalifikuje się jako DO, trafia do sprzedaży jako zwykła oliwa extra virgin, bez wykorzystania oznaczenia pochodzenia. To dobrze pokazuje granice tego systemu: DO skutecznie chroni nazwę i pochodzenie, ale nie jest automatycznym filtrem jakości ani gwarancją lepszego smaku. Dlatego w kontekście wyboru oliwy oznaczenie DO warto traktować jako punkt wyjścia i sygnał potencjału, a nie jako ostateczne kryterium oceny produktu.
Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak szukać dobrej oliwy, zajrzyj do tekstu o oliwie gourmet.
