Oliwka to jedna z najstarszych roślin uprawnych świata, a oliwa z oliwek od tysięcy lat pozostaje jednym z najważniejszych produktów rolnych w krajach południowych. Choć dziś oliwę znajdziesz na półkach sklepów na całym świecie, jej produkcja wciąż koncentruje się w ściśle określonych miejscach. Nie jest to przypadek. Kraj pochodzenia oliwy z oliwek mówi dużo więcej, niż mogłoby się wydawać – o klimacie, metodach uprawy, odmianach oliwek i finalnej jakości produktu.
Ten artykuł otwiera serię poświęconą oliwie z oliwek według krajów. Na początek warto uporządkować podstawy i spojrzeć na światową produkcję z szerszej perspektywy.
Gdzie możliwa jest uprawa oliwek?
Drzewa oliwne nie rosną wszędzie. Uprawa oliwek wymaga specyficznych warunków: długiego okresu nasłonecznienia, stosunkowo niskich opadów oraz łagodnych zim. Drzewa źle znoszą mróz i nadmiar wilgoci, za to dobrze radzą sobie w glebach ubogich i kamienistych. To właśnie dlatego drzew oliwnych nie spotyka się w klimacie umiarkowanym czy chłodnym.
Z punktu widzenia produkcji ważne jest również przeznaczenie owoców. Część oliwek trafia na rynek jako oliwek stołowych, ale zdecydowana większość jest przeznaczona do tłoczenia. To z nich powstaje oliwa z oliwek, w tym oliwa extra virgin, czyli tłuszcz pozyskiwany wyłącznie mechanicznie, bez użycia chemii.
Głównymi producentami oliwy z oliwek są kraje basenu Morza Śródziemnego
Jeśli spojrzysz na dane, szybko zauważysz, że światowa produkcja oliwy z oliwek jest silnie skoncentrowana geograficznie. Rejon Morza Śródziemnego odpowiada za zdecydowaną większość globalnych zbiorów. Wynika to bezpośrednio z połączenia klimatu, tradycji i struktury rolnictwa.
Klimat śródziemnomorski sprzyja stabilnym plonom, a wielowiekowa obecność oliwek w krajobrazie sprawiła, że oliwa stała się podstawą lokalnych gospodarek i kuchni. Oliwka i oliwa funkcjonują tu nie tylko jako produkty rolne, ale też jako element kultury i diety śródziemnomorskiej.
Nie bez znaczenia jest również fakt, że w tych regionach przetwórstwo oliwek jest na wysokim poziomie. Nowoczesne maszyny, szybkie tłoczenie i kontrola jakości pozwalają zachować właściwości oliwek, co ma bezpośredni wpływ na jakość oliwy EVOO.
Hiszpania jest największym producentem oliwy z oliwek na świecie
Hiszpania jest dziś największym producentem oliwy z oliwek i odpowiada za największy udział w globalnym rynku. Produkcja oliwy z oliwek w tym kraju ma charakter zarówno masowy, jak i jakościowy. Kluczowym regionem pozostaje Andaluzja, gdzie skoncentrowane są ogromne areały upraw.
Oliwy z oliwek w Hiszpanii trafiają na rynki całego świata. Kraj jest jednocześnie jednym z największych eksporterów, a sektor oliwny stanowi istotną część gospodarki rolnej. Skala nie wyklucza jakości – coraz większą rolę odgrywają oliwy premium, tłoczone wcześnie i przeznaczone dla wymagających konsumentów.
Włochy i Grecja – tradycja i różnorodność
Włochy i Grecja to kraje, w których oliwa z oliwek odgrywa szczególną rolę kulturową. Produkcja jest tu bardziej rozdrobniona, oparta na lokalnych odmianach i mniejszych gospodarstwach. Efektem jest ogromna różnorodność stylów i profili smakowych.
W tych krajach duży nacisk kładzie się na oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia oraz oznaczenia pochodzenia. Choć wolumen produkcji jest mniejszy niż w Hiszpanii, jakość wielu oliw pozostaje bardzo wysoka.
Produkcja oliwy z oliwek poza UE – Turcja, Tunezja i Maroko
Turcja, Tunezja i Maroko to kraje, które odgrywają istotną rolę w światowej produkcji oliwek i oliwy. Dysponują sprzyjającym klimatem i dużymi areałami upraw, a ich znaczenie w eksporcie systematycznie rośnie.
Część oliwy trafia na rynek pod lokalnymi markami, część jest wykorzystywana w mieszankach. Oliwy tunezyjskie ( na zdjęciu powyżej jedna z plantacji) są obecne na polskim rynku.
Oliwa z oliwek a wino – terroir, odmiany i pochodzenie
Czy wiesz, że winiarze często dają sobie w prezencie wyjątkową oliwę? W krajach śródziemnomorskich gaje oliwne i winnice często ze sobą sąsiadują.
Podobnie jak wino, oliwa z oliwek jest produktem miejsca. Pojęcie terroir – znane ze świata winiarskiego – coraz częściej pojawia się również w kontekście oliwy. Obejmuje ono glebę, klimat, rejon uprawy oraz sposób prowadzenia gospodarstwa.
Odmiany oliwek pełnią tu rolę zbliżoną do szczepów winorośli. Ta sama oliwka uprawiana w różnych krajach może dawać inne efekty, a różnice rocznikowe znacznie wyraźniej wpływają na smak, intensywność i jakość oliwy z oliwek, ponieważ jakakolwiek korekta (możliwa w przypadku wina) jest tu zabroniona.
Nowi producenci oliwy z oliwek – Kalifornia i Stany Zjednoczone
Poza basenem Morza Śródziemnego rozwija się produkcja w Nowym Świecie. Kalifornia oraz Stany Zjednoczoneinwestują w nowoczesne rolnictwo i kontrolę jakości. To kierunek, który zyskuje na znaczeniu, choć na razie pozostaje uzupełnieniem globalnego rynku, a USA pozostają ważnym światowym importerem oliwy.
Wkrótce bliżej przyjrzymy się odmianom oliwek i charakterystycznym cechom oliwy EVOO z krajów przodujących w światowej produkcji.
