Ostatnio testowałem Ektos Chania Kritis IGP z Biedronki i byłem dla tej oliwy dość surowy. Może miałem zbyt wygórowane oczekiwania przez pochwalne peany, które wyczytałem w internecie, może miałem gorszy dzień… W skrócie, po testach sensorycznych (nos/usta) nie zrozumiałem, skąd te zachwyty. Ale następnego dnia zrobiłem sobie na śniadanie sałatkę – mozarella, awokado, szczypta oregano i Ektos. No i szok! Ta oliwa, co w kieliszku solo była płaska i trochę nijaka, w tym prostym daniu ożyła i dała tę charakterystyczną oliwną świeżość. Dlatego dziś Ektos Chania Kritis dostaje drugą szansę w nietypowym teście porównawczym. Dlaczego nietypowym? Bo obok staje Arbequina z wyjątkowej apelacji DOP Estepa, a obie oliwy kupiłem w Biedronce.
To Jak porównanie Rieslinga z Merlotem…
Koroneiki z Krety i Arbequina z Andaluzji stoją na przeciwnych biegunach oliwnego świata. Pierwsza jest zielona, goryczkowa i pikantna, druga słynie z bogatego aromatu, miękkości, nut migdałów i dojrzałego owocu. W świecie wina takie zestawienie odpowiadałoby pojedynkowi Merlota z Rieskingiem. Ale tu nie chodzi o wyłonienie zwycięzcy w pojedynku.
El Toro Rojo to, podobnie jak Ektos, private label Biedronki. Pewnie nie zwróciłbym na tę oliwę większej uwagi, gdyby nie żółto-czerwony znaczek DOP Estepa.
DOP Estepa – hiszpańska apelacja ostrzejsza, niż unijne przepisy
Tu należy się kilka słów wyjaśnienia i przedstawienie DOP Estepa. Apelacja obejmuje trzynaście miejscowości na pograniczu prowincji Sewilla i Kordoba, około 40 tysięcy hektarów gajów i ponad 5 tysięcy małych producentów zorganizowanych w spółdzielnie. Apelacja jest młoda, Unia Europejska zatwierdziła ją w 2010 roku, ale wymagania postawiła sobie ostre. Unijne przepisy dopuszczają dla extra virgin kwasowość do 0,8 procent. Estepa wymaga od swoich oliw maksymalnie 0,3. Apelacja narzuca też minimalny poziom polifenoli, o którym unijna definicja extra virgin w ogóle nie wspomina! Warto to mocno podkreślić, że butelka za około trzydzieści złotych z Biedronki spełnia normy ostrzejsze, niż unijne prawo. To NIE jest standaryzowana “mieszanka oliw z Unii Europejskiej”, to inna liga.
I jeszcze ciekawostka. W lutym 2026 nasiona Arbequiny i Hojiblanki z regionu Estepa trafiły do Globalnego Banku Nasion na Svalbardzie, arktycznego skarbca chroniącego najcenniejsze zasoby genetyczne ludzkości na wypadek globalnej katastrofy.
Tor przeszkód, czyli cztery rundy testu
Historia z sałatką dała mi do myślenia. Testowanie oliwy “bez kontekstu” to tylko pół prawdy.
Dlatego obie butelki przejdą cztery rundy: kieliszek solo, pieczywo, pomidor i serek wiejski. Dwie pierwsze pokazują czysty charakter oliwy, dwie kolejne sprawdzają ją w realnym świecie. Zasady są proste. Każda runda to odmierzone 5 ml oliwy solo lub w duecie. Żeby zachować maksymalny obiektywizm, między próbkami resetuję podniebienie wodą i kawałkiem jabłka. Każda stacja kończy się werdyktem – zaliczenie, zaliczenie warunkowe albo oblanie, zawsze z uzasadnieniem. Procedura jest identyczna dla obu butelek.
Runda pierwsza: Arbequina rozkłada Kretę na łopatki
W kategorii nos/usta Chania Kritis potwierdziła moje wrażenia z pierwszego testu. W bukiecie rewelacji dalej nie ma, jest za to wyraźna gorycz, która utrzymuje się w ustach dość długo. Tu nie było przełomu w porównaniu z pierwszą recenzją. Werdykt: zaliczenie warunkowe, bo czysta i długa gorycz to poprawny profil Koroneiki, ale zachwytów z internetu ta oliwa solo w kieliszku nadal nie broni.
Potem powąchałem Estepę i przestałem notować. Piękny, soczysty i świeży zapach skoszonej trawy z nutą karczocha, jakbym jechał kosiarką po wiosennej łące. W ustach oliwa jest delikatna, niemal pozbawiona goryczy, za to z wyraźną pikantnością, która zostaje w gardle. W finiszu pojawiają się migdały. Ta oliwa jest drapieżna i wyrazista, jakby w dyskoncie pojawiła się przez pomyłkę. Werdykt: zaliczenie bez dyskusji.
Tu należy się wyjaśnienie, bo taka wyraźna pikantność u Arbequiny nie jest regułą. Wyjaśnienie ma dwie części – to przecież DOP Esepa, czyli z zasady dużo polifenoli. A drugą część znalazłem na etykiecie. Producent podał czas zbioru, November 2025, czyli sam początek kampanii. Wczesny zbiór oznacza więcej polifenoli, a więcej polifenoli oznacza więcej pikantności. Data zbioru na butelce z dyskontu to rzadki luksus i duży plus dla Hiszpanów.
A w tym artykule wyjaśniam, jak samodzielnie możesz oszacować datę zbioru.
Runda druga – co powie bagietka?
Na pieczywie karta się odwróciła. Ektos na bagietce robi dokładnie to, co dobra oliwa robić powinna, czyli zamienia zwykłe pieczywo w danie. To klasyka gatunku. Aby pieczywo dobrze smakowało, wystarczy potraktować je dobrą oliwą, a Chania Kritis tę robotę wykonuje wzorowo. Werdykt: zaliczenie.
Estepa poradziła sobie co najmniej poprawnie, ale ten wspaniały aromat z kieliszka gdzieś zniknął. Przyznam, że po pierwszej rundzie spodziewałem się więcej po Arbequinie. Werdykt: zaliczenie warunkowe – nie ma dramatu, ale przewaga Ektosa jest bezdyskusyjna.
Runda trzecia, z małą dogrywką
W trzeciej rundzie wystąpił polski pomidor malinowy z bazarku w Konstancinie, piękny, duży i dojrzały. Pierwsze podejście zrobiłem bez soli. Chania poradziła sobie świetnie, goryczka i kwaśno-słodki pomidor zintegrowały się idealnie, z goryczy zostało tylko lekkie drapanie w gardle. Estepa prawie zniknęła. Oliwa zintegrowała się z pomidorem tak dokładnie, że zacząłem się zastanawiać, czy w ogóle tam jest.
Czy to wystarczy do werdyktu? Moim zdaniem nie do końca, więc powtórzyłem próbę, lekko soląc cząstki pomidora. No i stało się. Chania z solą to już prawie sałatka grecka, bo sól wydobyła z oliwy nuty smakowe charakterystyczne dla samych oliwek. Rewelacja.
Estepa z solą zagrała znacznie lepiej, podkreśliła smak pomidora i przy tym go nie przytłoczyła. Werdykt: zaliczenie dla obu, z tym że Ektos wygrywa tę rundę wyraźnie. Kwaśno-słodki pomidor potrzebuje goryczkowej kontry, którą Koroneiki ma w nadmiarze, a Arbequina w ilościach śladowych.
Runda czwarta – serek wiejski wybiera Hiszpanię
To jest jedno z moich ulubionych połączeń – zwykły serek wiejski z łyżką dobrej oliwy extra virgin, bez żadnych innych dodatków. Tylko serek i oliwa. Estepa zintegrowała się z serkiem w harmonijną całość, dodała nuty świeżości, a jej pikantność usunęła się w cień i zadziałała jak dobra przyprawa. Rewelacja i zaliczenie z wyróżnieniem.
W Chanii gorycz na czystym, mlecznym tle jest wyczuwalna i nieco przeszkadza. Aż prosi się o surowego ogórka, który tę gorycz by wziął na siebie. Werdykt: zaliczenie warunkowe, a tym warunkiem jest… ogórek 🙂
Czas na ocenę i rekomendacje
Gdy oliwa ma grać w Twojej kuchni pierwszy plan, do pomidorów, sałatki greckiej i pieczywa, wybierz Ektosa. Jeżeli szukasz aromatów i unikasz goryczy,
Estepa zagra aktora drugoplanowego, a dobrze poprowadzona przez reżysera ma szansę na oscarowe kreacje.
| Runda | Ektos Chania Kritis IGP | El Toro Rojo DOP Estepa |
| Kieliszek solo | zaliczenie warunkowe | zaliczenie |
| Pieczywo | zaliczenie | zaliczenie warunkowe |
| Pomidor | zaliczenie | zaliczenie |
| Serek wiejski | zaliczenie warunkowe | zaliczenie |
Po co w ogóle zrobiłem taki dziwny test, porównując oliwy, które ciężko jest obiektywnie porównać? Po pierwsze, Ektosowi należała się “dogrywka”, a chciałem wykorzystać szansę porównania z Estepą także dlatego, by pokazać że nie ma jednej, uniwersalnej oliwy.
Podsumowując, zwracam honor Ektos Chania Kritis – świetnie sprawdza się w potrawach. Moja rekomendacja: kupuj.
A jeśli uda Ci się znaleźć gdzieś na półce w Biedronce El Toro Rojo DOP Estepa, to nie wahaj się nawet sekundy: kupuj!
Wolisz takie testy? Wejdź na Facebooka Oliwoteki i napisz mi o tym!
